خبرگزاری مهر - گروه استانها، فاطمه گلوی: رسم مردمداری در سیستان از جمله سنتهای ریشهداری است که در گذر نسلها، به بخشی از فرهنگ اجتماعی و شیوه تعامل مردم این منطقه تبدیل شده و نقش مهمی در تقویت پیوندهای اجتماعی، کاهش اختلافات و همراهی مردم در حل مسائل و مشکلات ایفا کرده است.
این سنت که بر پایه احترام، همدلی، دستگیری از دیگران، حفظ حرمت خانوادهها و توجه به منافع جمعی شکل گرفته، تنها به روابط میان اعضای یک خانواده یا طایفه محدود نمیشود، بلکه در مناسبات میان اقوام و گروههای مختلف اجتماعی سیستان نیز نمود داشته است.
از اعتبار یک ریشسفید تا همراهی یک قوم
محمود جوادیان فر، کارشناس مسائل فرهنگی سیستان و بلوچستان در گفتگو با خبرنگار مهر، در رابطه با آداب و رسوم مردم داری در سیستان گفت: در سیستان بعضی سرمایهها نه در حسابهای بانکی ثبت میشوند و نه در ساختمانها و زیرساختها قابل اندازهگیریاند، اینها سرمایههایی هستند که ارزششان را از اعتماد مردم میگیرند؛ «مردمداری» یکی از همین سرمایههاست. فرهنگی که در آن، اعتبار اجتماعی افراد طی سالها زندگی در کنار مردم شکل میگیرد و در بزنگاههای مختلف خود را نشان میدهد.
وی ادامه داد: در ساختار اجتماعی سنتی سیستان بزرگتر خانواده، ریشسفید، معتمد و فرد صاحباعتبار صرفا به عنوان یک عضو مسنتر جامعه نیست؛ بلکه جایگاهی است که پشتوانه آن تجربه، خوشنامی، انصاف و سالها ارتباط با مردم است؛ به همین دلیل در بسیاری از خانوادهها و میان اقوام سخن چنین افرادی همچنان میتواند مسیر یک مسئله را تغییر دهد.
این فعال فرهنگی بیانکرد: این اعتبار با عنوان و جایگاه رسمی به وجود نمیآید مردم آن را به یک فرد میدهند؛ ممکن است یک نفر هیچ مسئولیت اداری نداشته باشد، اما به دلیل سابقه و اعتمادی که میان مردم دارد، وقتی صحبت میکند سخنش شنیده شود و مورد اعتماد قرار گیرد.
وی اظهار کرد: یکی از ویژگیهای قابل توجه این فرهنگ تعریف متفاوتی است که از «بزرگتر» وجود دارد؛ در فرهنگ سیستان بزرگتر بودن صرفا به سن مربوط نمیشود تجربه، شناخت، منش و میزان اعتماد مردم نیز در شکلگیری این جایگاه نقش دارد.
مردمداری در سیستان؛ عامل حفظ اعتماد و پیوندهای خانوادگی
جوادیان فر تاکید کرد: بسیاری از مسائل اجتماعی و خانوادگی پیش از آنکه پیچیده شوند در همان محیط خانواده و فامیل مورد گفتگو قرار میگیرند و افراد باتجربه تلاش میکنند با شناختی که از شرایط دارند مانع عمیقتر شدن اختلاف شوند؛ بزرگتر زمانی جایگاه واقعی خود را پیدا میکند که مردم بدانند او میان افراد تفاوت نمیگذارد و اگر وارد موضوعی میشود هدفش آرام کردن فضا و کمک به حل مسئله است؛ این ویژگی سبب شده است که در بسیاری از مناسبات اجتماعی سیستان سابقه و خوشنامی یک فرد گاهی از هر عنوان اداری اثرگذارتر باشد.
وی افزود: مردمداری را نمیتوان تنها به میانجیگری هنگام اختلاف محدود کرد؛ این فرهنگ در روابط روزمره مردم نیز حضور دارد در سرکشی به خانوادهای که مشکلی برایش پیش آمده، همراهی با فردی که در شرایط دشوار قرار گرفته کمک به حل یک مشکل خانوادگی و حتی حفظ ارتباط میان نسلهای مختلف.
جوادیان فر ادامه داد: در فرهنگ مردمداری کسی که میخواهد میان مردم صاحب نفوذ و اعتماد باشد، باید پیش از هر چیز امین مردم باشد؛ سخن افراد را حفظ کند، در قضاوت عجله نداشته باشد، جانب انصاف را رعایت کند و از جایگاه خود برای ایجاد اختلاف استفاده نکند؛ کسی که قرار است مورد اعتماد مردم باشد باید امانتدار باشد.
وی افزود: گاهی مسئلهای که در نگاه نخست میان دو نفر شکل گرفته، اگر مدیریت نشود میتواند خانوادههای بیشتری را درگیر کند؛ اما حضور افراد مورد اعتماد و ورود بهموقع آنها میتواند مسیر اتفاق را تغییر دهد.
کارشناس مسائل فرهنگی ادامه داد: مهمترین معنای مردمداری در سیستان این است که حل بسیاری از مسائل زندگی را فقط وظیفه نهادها و دستگاهها نمیدانند و هنوز برای اعتماد، تجربه و اعتبار انسانهایی که سالها کنارشان زندگی کردهاند، ارزش قائلاند و این سرمایه اجتماعی اگر بهدرستی حفظ و به نسلهای بعد منتقل شود، میتواند همچنان یکی از ستونهای پیوند اجتماعی در سیستان باقی بماند.
مردمداری در سیستان؛ میراثی فرهنگی برای تقویت پیوندهای اجتماعی
ناصر چاری، استاد دانشگاه زابل در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: مردمداری یکی از جلوههای ریشهدار فرهنگ اجتماعی مردم سیستان است که در طول نسلها شکل گرفته و همچنان در مناسبات خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی مردم این منطقه جایگاه ویژهای دارد.
وی افزود: فرهنگ مردم سیستان تنها در آداب و رسوم، پوشش، زبان، هنر و شیوه زندگی مردم خلاصه نمیشود، بلکه نوع رفتار انسانها با یکدیگر و میزان توجه آنان به مشکلات، نیازها و شرایط زندگی دیگران نیز بخش مهمی از هویت فرهنگی این منطقه را تشکیل میدهد.
وی ادامه داد: در بسیاری از مناسبات اجتماعی، مردم سیستان تلاش میکنند در کنار یکدیگر باشند و مشکلات را تنها مسئله یک فرد یا خانواده ندانند؛ بلکه گرفتاری یک عضو جامعه را موضوعی بدانند که میتواند با همراهی و مشارکت دیگران آسانتر برطرف شود.
چاری با اشاره به نقش بزرگان، معتمدان و افراد مورد اعتماد جامعه در حفظ این فرهنگ گفت: در جامعه سیستان، ریشسفیدان و افراد معتمد همواره جایگاه مهمی در برقراری ارتباط میان مردم داشتهاند و تجربه و شناخت آنان از مناسبات اجتماعی میتواند در ایجاد تفاهم و کاهش اختلافات مؤثر باشد.
استاد دانشگاه زابل خاطرنشان کرد: حفظ چنین فرهنگی نیازمند انتقال آن به نسل جوان است؛ زیرا جوانان امروز باید بدانند که میراث فرهنگی تنها بناها، آثار تاریخی و صنایعدستی نیست، بلکه رفتارها و ارزشهای اجتماعی نیز بخشی از میراث یک جامعه محسوب میشود.
چاری تصریح کرد: تقویت روحیه مردمداری میتواند به افزایش اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی و همدلی میان مردم کمک کند و در کنار ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی سیستان، زمینه حفظ انسجام اجتماعی منطقه را فراهم آورد.
وی گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری باید ارزشهایی مانند احترام، گذشت، همدلی، کمک به دیگران و توجه به منافع جمعی مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که جامعهای که اعضای آن نسبت به مسائل یکدیگر احساس مسئولیت داشته باشند، ظرفیت بیشتری برای عبور از مشکلات خواهد داشت.
استاد دانشگاه زابل در پایان تأکید کرد: مردمداری در سیستان تنها یک رفتار فردی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ اجتماعی مردم این منطقه است که حفظ و تقویت آن میتواند به استمرار پیوندهای خانوادگی، اجتماعی و قومی و انتقال ارزشهای فرهنگی به نسلهای آینده کمک کند.
مردمداری در سیستان؛ ظرفیتی بومی برای حل مسائل و تقویت همبستگی
حبیبالله جوان، استاد دانشگاه زابل در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: مردمداری در فرهنگ سیستان تنها به مهماننوازی و ارتباطات روزمره محدود نمیشود، بلکه این رسم در بسیاری از مواقع به عنوان ظرفیتی اجتماعی برای حل مشکلات، ایجاد تفاهم و تقویت همکاری میان مردم مورد استفاده قرار میگیرد.
جوان اظهار کرد: وقتی میان افراد یا خانوادهها مشکلی ایجاد میشود، بزرگان، معتمدان و افراد مورد اعتماد میتوانند با گفتگو و میانجیگری، زمینه نزدیک شدن دیدگاهها را فراهم کنند و اجازه ندهند اختلافات کوچک به مسائل بزرگتر تبدیل شود.
وی ادامه داد: این شیوه از تعامل اجتماعی، ریشه در فرهنگی دارد که در آن آبرو، حرمت خانواده، احترام به بزرگترها و حفظ روابط میان افراد اهمیت زیادی دارد و مردم تلاش میکنند مسائل را با گفتوگو و همراهی حل کنند.
استاد دانشگاه زابل بیان کرد: مردمداری همچنین در زمان بروز مشکلات اقتصادی و اجتماعی نمود بیشتری پیدا میکند؛ زیرا در چنین شرایطی، همراهی خانوادهها، همسایگان، دوستان و افراد جامعه میتواند بخشی از فشارهای واردشده بر افراد را کاهش دهد.
جوان گفت: در فرهنگ سیستان، کمک به دیگران تنها به کمک مالی محدود نیست و گاهی یک دیدار، گفتگو، معرفی فرد به یک مجموعه برای حل مشکل، همراهی در یک کار یا میانجیگری برای رفع اختلاف نیز میتواند نمونهای از مردمداری باشد.
مردم داری؛ سنتی برای حل مشکلات و مسائل اجتماعی
استاد دانشگاه زابل تصریح کرد: حفظ این ظرفیت اجتماعی نیازمند آن است که نسل جدید با فلسفه و کارکرد واقعی مردمداری آشنا شود. اگر جوانان بدانند که بسیاری از ارزشهای اجتماعی گذشتگان برای ایجاد آرامش، همکاری و حل مسائل جامعه شکل گرفته است، این فرهنگ را با شرایط امروز نیز همراه خواهند کرد.
جوان با اشاره به اهمیت حفظ پیوندهای اجتماعی در سیستان گفت: توسعه و پیشرفت یک منطقه تنها به امکانات و زیرساختها وابسته نیست و سرمایه اجتماعی نیز نقش مهمی در این مسیر دارد. اعتماد، همکاری، مشارکت و احساس مسئولیت نسبت به دیگران از عناصر مهم این سرمایه اجتماعی به شمار میرود.
وی خاطرنشان کرد: رسم مردمداری باید به عنوان بخشی از فرهنگ اجتماعی سیستان مورد توجه قرار گیرد و در کنار سایر میراثهای فرهنگی منطقه به نسلهای آینده منتقل شود.
استاد دانشگاه زابل در پایان تأکید کرد: مردمداری زمانی میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که از یک رفتار فردی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود؛ فرهنگی که در آن حل مشکلات مردم، حفظ حرمت افراد، گفتوگو، گذشت و همکاری، بخشی از مسئولیت اجتماعی همه اعضای جامعه باشد.
نظر شما